Het Tropische Perkje
Planten
In een volgend onderdeel ga ik wat dieper in op onze definitie van een " exotische plant" maar U kunt wel een gevoel krijgen als wij eerst een aantal planten het revue laten passeren. Veel exoten zijn in het tropische perkje samen gebracht en op het einde van 2006 waren er:
Vanaf 2008/9 is "Het Tropische Perkje" wat meer van een proeftuin
geworden met planten zoals de Tetrapanax verhuisd naar andere plekken in
de tuin. Bodembedekkende Echeveria waren een sukses maar moesten elke winter,
vorst-vrij, in de kas doorbrengen en ik was ze een beetje zat en wilde
naar een meer vaste beplanting in dit deel van het perkje. Phormium "Bronze
Baby" ontwikkelde zich tot een mooie reus centraal achterin de
border. 'S winters heb ik zijn bladderen bij elkaar vastgebonden en het
geheel met droge bladderen omgeven en alles door een
noppenfolie buitenkooi beschermd. Nooit vorst schade gehad. Eind 2008 heb
ik besloten om te zien wat zou gebeuren wanneer ik niets deed. Met de lange
koude lente van 2009 was dat een foute boel en alleen de wortel heeft 't deels
overleeft. Mijn regel voor de toekomst is dus om alle cordylines,
phormiums en grassoorten zoals astelias altijd bescherming te geven. Herstel
vanuit de wortel van zulke soorten is te traag en rommelig, althans bij
ons. Momenteel heb ik verschillende soorten phormium in potten dat ik in de
"Vuur en Ijs Tuin" uitplant en ik ben aan het denken of ik zoiets in
de tropische perkje ga doen. Eigenlijk, uitkijkend over een witte sneeuwvlakte
als ik nu schrijf in januari 2010, wacht ik nog steeds op een Weg naar
Damascus flits voor een idee om wat uiteindelijk te gaan doen in het middenste stuk
van het perkje. Ik heb een selectie zaden van knallende coleus, osteospermum,
mesembryanthemum en dahlia soorten om alles goed op te vullen voor 2010,
maar toch, de echeveria waren misschien niet zo een slechte keuze
geweest!
 |
 |
| Gunnera manicata | Fatsia japonica |
 |
 |
| Clerodendrum bungei | Nandina domestica |
 |
 |
| Paulownia tomentosa boom | en bloem |
 |
| Typhonium (Sauromatum) nubicum “Voodoolelie” |
 |
| Echeveria elegans |
Naast de bovenvermelde vaste beplanting hebben wij Echeveria elegans als een zomer bodembedekker gebruikt. Echeveria zijn niet winter hard maar kunnen heel makkelijk in kisten in de kas overwinteren. Opuntia cactus soorten heb ik nog in potten en op verschillende drogere plekken in de tuin.
 |
| Trachycarpus fortunei |
Exotische planten zijn ook elders in de tuinen te vinden. In onze rozentuin treft U Trachycarpus fortunei (Chusan palm, foto rechts), Arbutus unedo "Rubra” (Aardbeiboom, foto beneden) en Opuntia humifusa. Verder komt U veel camelia, bamboe, arisaema en asarum soorten en gemberplanten in overige delen van de tuinen tegen.
 |
| Arbutus unedo "Rubra" |
Niets zou gemakkelijker zijn dan dit onderwerp over te slaan maar, staan wij er even bij stil, dan komen er toch enkele interessante punten naar voren. Eigenlijk zijn ongeveer 90% van onze (tuin) planten exotisch wat hun oorsprong betreft – dit zeker in Engeland dankzij de ijstijden, waar zelfs de kastanjeboom een Romeinse import was om niets te zeggen over de talloze introducties in de 19de en 20ste eeuwen. Voor ons doel is mijn definitie van een “exotische” plant iets dat "tropisch oogt” of een uitstraling van de tropen of iets ver weg heeft! Planten met grote en/of sierlijke bladeren komen voor de geest zoals gunnera, musa (sierbananen), tetrapanax en melianthus. Gekleurde bladeren van canna of colocasia soorten ogen best exotisch. En, tot slot, een palm zoals een trachycarpus, opuntia cacti (“prickly pear”), yucca soorten en agave brengen allemaal gedachten aan ergens ver weg in ons hoofd. Hopelijk bent U nu op mijn golflengte!
Een exotisch plant hoeft niet niet winterhard of zelfs matig winterhard te zijn maar hardheid is inderdaad iets waarmee men rekening moet houden. Onze algemeen huisregel is dat onze exoten voldoende winterhard moeten zijn om hier buiten te blijven eventueel met wat bescherming. Verder, onze interesse geldt voor planten die er mooi uitzien en niet alleen maar "een winter net overleven". Persoonlijk vind ik niets erger dan een plant die zichtbaar staat te (over) lijden terwijl de trotse tuinder staat te pronken over een plant die eigenlijk thuis hoort in een Centraal Amerikaans regenwoud maar hier toch buiten "groeit"!
Exotische beplanting in de tuin
 |
| Hedychium “Tara” |
Een genoegen in een gevarieerde beplanting zoals bij “Op de Haar” is dat door het gehele jaar iets interessants te vinden is. Maar wanneer veel zomerbloemen er rond eind Augustus wat moe uit beginnen te zien en de frisse eerste bloemen van aster en dahlia’s voorbij zijn, heb je wel een “wow factor” nodig om de periode tot de herfstkleuren te overbruggen. Juist dan zijn veel exotische planten op hun top. Sommige laten weinig van zich zien vóór medio juni zelfs – denk aan veel gembersoorten en melianthus. Dus een combinatie van lente bloeiende bollen met iets zoals Hedychium “Tara” (foto rechts) zou een nuttig gebruik van een ruimte zijn.
Toch zijn veel van onze exoten in het zgn. “Tropische Perkje” te vinden. Hier is er volop beschutting en volle zon vanaf ongeveer 10.30 ‘s ochtends. De bodem is goed doorlatend en op een zonnige winterdag is het verassend aangenaam terwijl het in de zomer zelfs bijna onaangenaam is (40°C komt vaak voor). De beplanting is in 2004 begonnen en wij zijn nog steeds bezig om een esthetisch inrichting te bereiken dat stemt ons volledig tevreden. Zelfs 5 jaren geleden waren veel planten van de koudere gebieden van Australasia en Zuid Amerika niet in Nederland “uitgeprobeerd” om niets over blijvende introducties uit landen als Nepal en China te noemen. Verder realiseren wij ons nu dat mits men voor droge condities zorgt, er veel woestijn planten zijn die verassend lage temperaturen kunnen doorstaan. Er is alleen maar één praktische manier om hun geschiktheid in de Nederlandse tuin te ontdekken – uitproberen! Dit experimentele aspect spreekt ons aan. Denk maar eens aan een fictieve tuinman uit het Victoriaanse tijdperk en wat hij zou zeggen over de weelderige beplanting van camelia en bamboe bij ons. Na 15 jaren (zonder enige winter bescherming) krijgen wij nog steeds vragen over hoe wij Fatsia japonica (foto links beneden) (vinger plant) buiten kunnen overhouden. Meest spectaculair voor veel mensen is onze Trachycarpus fortunei (foto rechts) die heeft in mei 2006 voor het eerst gebloeid na 10 jaar.
 |
 |
| Fatsia japonica | Trachycarpus fortunei |
Toch om te illustreren dat winterhardheid gewoon bestaat om ontdekt te worden, Lawrence Johnston heeft Trachycarpus buiten in Hidcote (Cotswolds, UK) in de jaren ’30 geplant en ze bleven lang staan op een wat open plek op een heuveltop. Mijn punt is eenvoudig dat er heel veel over de winterhardheid van exotische planten blijft te ontdekken. Ze zijn tegenwoordig steeds makkelijker te krijgen via gespecialiseerde kwekerijen of zaadhandelaren (zie Websites). Ze bieden ons vaak iets bijzonders aan dat nog niet in elk tuincentrum te vinden is, soms in ruil voor wat moeite in de vorm van winter bescherming. Hopelijk heb ik de verleiding sterk genoeg gemaakt om U ook over te halen iets te proberen.
In het hoofdstuk over Canna is er een foto van winterbescherming te vinden en links, ondanks mijn eerder uitgesproken spelregel, ziet U onze volle kas ’s winters.
Onze kas in winter
 |
| Musa basjoo |
De bananen hebben mij de meeste voldoening bezorgd. Ze beginnen in maart als afgevreten stompen en, zoals door toverij, beginnen nieuwe groene bladeren vanuit het midden van de stam te ontvouwen. Heel fascinerend! Als eerst begint Musa basjoo (foto links) die makkelijk 4m bereikte in zijn tweede jaar buiten in 2005. Een combinatie van hoge temperaturen en een heel nat periode in Augustus 2006 resulteerde in bijna 5m. In overeenstemming met de literatuur, M. sikkimensis schijnt wat hogere temperaturen nodig te hebben om tot groei te komen. Tegen het einde van de zomer is mijn sikkimensis vrijwel, qua uiterlijk, hetzelfde als een basjoo – nieuwe bladeren tonen weliswaar een rode gloed aan de onderkant. Mijn plant is van zaad afkomstig en ga ik hem ooit vervangen dan zou ik zorgen dat ik de “Red Tiger” variant met rode strepen kreeg. Als het je enige wens is om een flinke banaan te kweken, blijf dan bij Musa basjoo. Een laatste punt, zorg dat de plant niet in de wind staat anders zijn de bladeren gauw aan flarden.
Water, mest en zon
De eigenschap van explosieve groei die men vaak in bananen en andere subtropische planten aantreft is afhankelijk van de juiste kweekomstandigheden dwz. de juiste hoeveelheden voeding, veel water en volop zon in het geval van bananen. (Hierbij is M. itinerans een mogelijk afwijkende soort wat zon betreft omdat deze vanuit de schaduw van natte bossen in Yunan afkomstig is. (Itinerans is in zijn thuisland iets van een reus maar bij ons buiten is overwinteren onder dezelfde condities als voor M.basjoo en M.sikkimensis mij niet gelukt. ) Voedsel bij ons komt in de vorm van verrotte koeienmest aangevuld met kunstmest korrels.In de praktijk heeft de koeienmest voor meer dan 95% van de voeding dienst gedaan met het vervolg dat wij van reuze, gezonde bladderen hebben kunnen genieten maar, tot 2009, geen bloem of fruit. Ik zal straks hierop verder ingaan. Zoals eerder opgemerkt, water loopt hier normaal gesproken goed weg dus ik zorg voor voldoende voorraad voor de gunnera en bananen door middel van ondergrondse vijvers. Op een diepte van tussen 1 en 1,5m liggen schotelvormige lagen agrarisch folie. Wortels kunnen in en rondom dit geheel groeien en tijdens droog weer, zijn enkele minuten met de slang voldoende voor een paar weken water
Koud weer bescherming’S winters, dek ik de stam en het wortel systeem af met een laag droge bladeren met een noppenfolie dak er overheen om alles droog te bewaren. De ondergrondse vijvers blijven ook daarmee droog. Een combinatie van te veel vocht en geen groei zijn funest voor de meeste exotische planten, bananen in ieder geval zeker. Een banaan stam moet U zien als een kolom water bijeen gehouden door een heel tere organische vezel die meteen kapot gaat bij het bevriezen van het water.
Lente explosie
In de lente, komt de nieuwe groei vanuit het centrum van de stam. Als U de overgebleven stam voorzichtig terug gaat snijden na de winter, stopt U zodra U een groene punt in het centrum tegenkomt. Temperaturen in de lente schijnen een belangrijk rol in het stimuleren van de groei te spelen. In 2006 hadden wij een bijzonder lange gure periode. Musa basjoo kwam heel traag op gang vanuit 80cm stammen dat ik had, dankzij bescherming gedurende de winter gebracht. Ook in het geval van M. sikkimensis (foto rechts) kreeg ik de indruk dat een groene groeipunt was begonnen in 3 schijnbaar gezonde stammen op een zonnige dag.
Musa sikkimensis
Helaas gedurende 3 weken zijn de stammen gewoon afgetakeld – ze zijn niet duidelijk verrot maar zijn toch onder de kracht van water uit een tuinslang uit elkaar gevallen. Dit was niet zo in het geval van M. basjoo die bleef gewoon intact. Bij de aanvang van echt warm weer is M. sikkimensis krachtig vanuit nieuwe scheuten begonnen. Hans Prins schijnt ook moeite te hebben gehad met het overhouden van stammen op sikkimensis. In het kader van global warming en mildere winters(?) geloof ik dat een studie van temperatuur en het begin van groei in de verschillende banaan soorten heel interessant om niet te zeggen leerzaam voor de Nederlandse tuinman zou zijn.
Bloemen,vruchten & bemesting
 |
 |
| M. basjoo in knop op de plant | M. basjoo knop en klein bananas |
 |
 |
| M. basjoo bloem |
M. basjoo bloem |
 |
 |
| Meeldraad van M. basjoo flower | Klein bananas |
 |
 |
| Klein bananas |
Klein bananas |
Meer informatie
Ter informatie, een interessante artikel in de Royal Horticultural Society tijdschrift, "The Plantsman" (vol 7, deel 3, p156-161, 2008), onder de titel "The origin of Musa basjoo" geschreven door David Constantine omschrift hoe de "Japanese vezelbanaan" is eigenlijk een andere plant. Vezel is afkomstig van een wat minder winterharde plant op de Ryuku eiland en de verwarring is door niemand minder dan von Siebold veroorzakt. Musa basjoo is eigenlijk een decoratieve tuinplant dat was uit China door Japanese tuinliefhebbers geimporteerd.
Mijn eerste belangstelling voor gember planten kwam omdat vele gelukkig zijn in lichte schaduw en dat is altijd interessant voor ons met onze grote bostuin. Zingiber mioga was een primeur in de Millenium Tuin en zijn bloei op een schaduwplek gaf de aanzet voor het planten in 2005 en 2006 van allerlei hedychium en roscoea soorten overal in de tuin, het Tropische Perkje meegerekend.
Het verlies van Canna “Durban” wegens verrotting (zie volgende sectie) heeft ruimte voor een roscoea collectie gegeven – R. purpurea en R. purpurea “Brown Peacock”, R. auriculata “White Cap" en “Floriade”. Vanaf augustus doen ze denken aan een soort buitenseizoen iris. Ondanks het feit dat ze blijven doorbloeien, vallen ze om en zijn eigenlijk niets voor iemand die een heel net geheel wilt hebben! Trouwens, deze staan allemaal in lichte schaduw ondanks hun plek in het Tropische Perkje wegens hum positie ten noorden van Musa basjoo en enkele hoge Miscanthus gras soorten. De roscoea zijn allemaal in maart 2006 vanuit tubers van René Zijerveld in potten opgekweekt en vervolgens eind mei uitgeplant. Er is een uitstekend boek van T.M. E. Brannery verschenen onder de titel “Hardy Gingers” in R.H.S. Plant Collector Guide serie (ISBN 0-88192-677-9) dat ik van harte kan aanbevelen.
Canna
Canna "Durban"
Wij hebben Canna "Durban" (foto links) voor zijn bladkleur in de border gehad. (C. “Pretoria” heeft een wat vergelijkbaar blad patroon maar met een gele achtergrond in plaats van het paars-rood van Durban.) Net zoals vele tuinders heb ik per vergissing canna en dahlia knollen in de grond achtergelaten in de winter over de jaren. Juist de meeste hebben dit overleefd zonder enige bescherming. In de herfst van 2005 had ik een heel levenslustige groep Canna “Durban” in onze Tropische Perkje en heb bewust gekozen om ze buiten ter plekke te laten overwinteren. Ik heb ze een mulch van koeienmest gegeven, daarboven 20cm droge bladeren en knoppenfolie om droogte en isolatie te zorgen (foto beneden). 
Banaan ingepakt voor de winter
Ondanks dit alles zijn de tubers gewoon in de grond verrot. Het blijft speculeren, maar ik vraag me af of dit iets met de lange, koude periode in de lente te maken heeft. Temperaturen die te laag waren om groei te stimuleren maar toch hoog genoeg om schimmels en verrotting op te laten treden? In dit zelfde verband had ik ergens anders een canna in een heel beschutte plek tegen een zuidelijke muur die heeft trouw de laatste 10 jaren buiten overleefd zonder enige bescherming. Dit is ook in 2006 verdwenen en dat geeft wat steun aan mijn hypothese.
Mijn eerste gedachte was om de canna gewoon te vervangen door “Pretoria” of “Durban” maar ik heb niets kunnen vinden in de handel. Daarom heb ik er roscoea soorten ingezet (zie sectie "Gember soorten").
 |
| Agave neomexicana |
 |
| Opuntia polyacantha |
Sierlijke bladeren, reusachtige bloemen en aparte vruchten
Er zijn drie planten dat zijn in 2006 tot hun recht zijn gekomen:
- Hibiscus of Newbiscus “Mauvelous”
- Tetrapanax papyrifera “Steroidal Giant”
- Melianthus major
Hibiscus/Newbiscus “Mauvelous” (foto rechts)
 |
| Hibiscus/Newbiscus “Mauvelous” |
Wat Europa en Nederland betreft is deze winterharde, grootbloemige hibiscus die in 2005 verscheen een echte doorbraak. Hij werd in 2000 door Gilberg Farms kwekerij in de V.S. onder de naam “Matterhorn” geïntroduceerd en vervolgens in Europa door GreenWorks International uit “t Zand (http://www.green-works.nl/nl/bol-vasteplant/newbiscus//). Het is een meerjarige vaste plant voor een zonnige, wat beschutte plek die elk jaar tot een meter groeit en in de herfst tot de wortel terug sterft maar heeft geen bijzonder bescherming nodig. Reusachtige bloemen van minstens 10cm diameter komen vanaf augustus te voorschijn en dit gaat tot in de herfst door.
Onze eerste plant kwam ik bij de Firma Esveld in 2005 tegen en, met lichte verbazing, kwam hij zoals beloofd en beschreven in 2006 weer te voorschijn. Het schijnt een kruising tussen H. syriacus en H. moscheutos te zijn en is roze: in de V.S. zijn er ook rode en witte varianten, die zullen mischien hier ook komen. Ik neem aan dat dit afhankelijk van de tissue kweek en commerciële planning binnen Green Works is. Van bijzonder interesse is dat de plant bloeit in een gewone border en niet de water behoefte heeft van H. moscheutos (swamp hibiscus) dat niet bloeit bij onvoldoende vocht.
Melianthus major
 |
| Melianthus major |
M.major (foto links) pronkt met zijn sierlijke, getande bladeren en is lang bekend in de mildere tuinen in Engeland en Ierland. De beroemde Christopher Lloyd van Great Dixter (Engeland) heeft geschreven dat voor hem dit één van de mooiste bladplanten is. Het is een vermomde zegen dat de vorst alle bovengrondse stammen elk jaar kapot maakt omdat de mooiste bladeren op nieuwe stengles komen. Als U hierover twijfelt, kijk goed naar exemplaren in de botanische tuin van Funchal (Madera) of in zijn thuisgebied in Zuid Afrika waar enkele bladeren waaien op de uiteinden van houtige stammen een beetje zoals plantaardige veren stofdoekjes! Eigenlijk moeten ze elk voorjaar terug gesnoeid worden – je mist hierdoor de bloemen maar “so what”.
Als je Melianthus goed door de winter loodst (droog en vorstvrij) is hij verder probleemloos. Dat gezegd, je komt ze niet altijd makkelijk tegen maar, uit persoonlijk ervaring, zijn ze makkelijk vanuit zaad te kweken. In ons Tropische Perkje, vormen ze leuk vertakte heesters, 1,5m hoog en 1m breed tegen augustus.
Ik heb in de loop van 2005 voor het eerst iets over dit exotische lid van de Aralaceae gehoord van Hans Prins die was ook begin 2006 de leverancier van mijn Tetrapanax papyrifera "Steroidal Giant". De gewone naam "Rijstpapier plant" geeft zijn gebruik aan in zijn thuislanden van zuidelijk China en Taiwan.
 |
| Tetrapanax papyrifera "Steroidal Giant" (October 2006) |
 |  |
| Gunnera mannicata | Typhonium (Sauromatum) nubicum “Voodoolelie” |
 |
| Musa sikkimensis achter tetrapanax papyrifera |
Met voorkennis had ik ongeveer 4m2 de ruimte kunnen geven. Uiteindelijk begin 2008 voelde ik me verplicht om de boel te verplaatsen maar dit was ronduit mislukt en geen teken van leven kwam eruit. Toch over flinke oppervlakte begon er enigszins bekende bladderen uit de grond te verschijnen. En, ja, je raadt het al, die ontpopte tot jonge "Steroidal Giants"! Hier valt op te merken dat dit verschijnsel heeft niet in 2006/7 plaats gevonden. Door 2008 heb ik deze kleintjes uitgegraven en opgepot en momenteel (November 2008) ontwikkelen ze zich verder in de kas. De Tetrapanax had grote vlezige wortels vlak bij het aardeoppervlak over enkele meters gevormd. Nadat de moederplant weg was, hebben ze duidelijk een overlevingsstimulans gekregen. Misschien zijn mijn waarnemingen voor potentiële kwekers interessant - het grootste succes was met planten van enkele weken oud die hun eigen wortelsysteem hadden ontwikkeld. Kleinere planten met vrijwel alleen dat vlezige "moederwortel" kwamen pas traag op gang. Bovendien, de hoeveelheid ofwel lengte van de moederwortel leek geen enkel effect op het aanslaan van de meegenomen stek te hebben. Ik had vervolgens zoveel mogelijk de wortels verder voorzichtig uitgegraven; bij wijze van proef heb ik lengtes van 0,5m hiervan in een kweekbed uitgezet. Geen planten zijn van deze wortelstekken gekomen en enkele maanden later bleef er niets over, alles was verrot. Tot zover mijn kweek tips.
 |
| Tetrapanax papyrifera "Steroidal Giant" (augustus 2007) |
 |
| Poncirus trifoliata |
 |
 |
| Poncirus trifoliata vrucht | en bloem |
Onze exotische planten elders
 |
| Decaisnea fargesii |
Eind 2006 heb ik drie Decaisnea fargesii (augurk struik) vanuit het Tropische Perkje elders in de tuin verhuisd. Hun bijzondere eigenaardigheid komt in de vorm van blauwe augurkachtige zaaddozen in de herfst (foto rechts). Makkelijk in de kweek stelt het weinig anders voor en ik zou hem niet voor een kleine tuin aanbevelen; hij neemt te veel ruimte in beslag en reikt tot 3m hoog. Dat gezegd en heeft U wat ruimte over dan zijn de tactiele eigenschappen van de peulen heel erg fascinerend. Ze ogen wat hard maar zijn onverwacht zacht en buigzaam. Gaat U binnen kijken dan treft U zaad in een gelei dat doet denken aan kikkerdril.
Zoals vaker verteld, exotische planten zijn door de tuinen heen te vinden. Rondom de rozentuin, bijvoorbeeld, zijn veel exoten die al 10 of meer jaren op hun plaats staan – Opuntia humifusa, Arbutus unedo, Erica arborea “Albert’s Gold”, Phlomis chryosphylla, Daphne cneorum en Trachelospermum jasminoides “variegatum” zijn allemaal stille getuigen van wat men hier door een Nederlandse winter kan loodsen. In dit laatste geval is er meestal geen bijzondere winter bescherming nodig. Verder ziet U hier ook een grote Trachycarpus fortunei (Chusan palm) dat reikt tot het niveau van ons balkon en wordt alleen maar van sneeuw op de bladeren bevrijd in de winter.
Begonia grandis
 |
| Begonia grandis |
 |
| Begonia grandis |
 |
| Impatiens omeiana |
 |
| Impatiens omeiana |
Een uitgebreide website met veel interessante links en een blog.
Nog een heel informatieve sites met links is:
Meer algemeen maar toch heel compleet met informatie ook over “exoten” is: